นักศึกษาระดับปริญญาโท สาขาวิชาชีววิทยา และนักวิจัยจากศูนย์วิจัยอนุกรมวิธานประยุกต์ ค้นพบพืชวงศ์มะยมชนิดใหม่ของโลก “ว่านธรณีสารเล็ก”

นักศึกษาระดับปริญญาโท สาขาวิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น นายปิยะ สุขรมย์ และนักวิจัยจากศูนย์วิจัยอนุกรมวิธานประยุกต์ สาขาวิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ประกอบด้วย ศาสตราจารย์ประนอม จันทรโณทัย และรองศาสตราจารย์พิมพ์วดี พรพงศ์รุ่งเรือง ได้ค้นพบพืชชนิดใหม่ของโลก “ว่านธรณีสารเล็ก” ซึ่งเป็นพืชสกุลมะขามป้อมดิน (Nymphanthus) วงศ์มะยม (Phyllanthaceae)

“ว่านธรณีสารเล็ก (Nymphanthus belliflorus P. Sukkharom, Chantar. & Pornp.)” พืชชนิดใหม่ของโลกชนิดนี้ค้นพบในจังหวัดขอนแก่นและสกลนคร โดยพบในพื้นที่รอยต่อระหว่างป่าเต็งรังและป่าเบญจพรรณ ออกดอกและผลในช่วงเดือนมิถุนายน–ตุลาคม

พืชชนิดนี้มีลักษณะคล้ายกับมะยมน้อย (N. chantaranothaii) ว่านธรณีสาร (N. glaucescens) และมะขามป้อมดินหัวหมด (N. humotensis) มีลักษณะเป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก ใบเดี่ยวเรียงสลับบนกิ่งย่อยพิเศษคล้ายกับใบประกอบแบบขนนกหรือมีชื่อเฉพาะว่า phyllanthoid branching ดอกแยกเพศ โดยดอกเพศผู้มี 4 กลีบ และดอกเพศเมียมี 5–6 กลีบ ออกตามซอกใบที่ปลายกิ่งย่อย ขอบกลีบเป็นริ้วยาวคล้ายชายครุย ผลเป็นแบบแคปซูล ลักษณะที่โดดเด่นจากพืชชนิดอื่น ๆ คือ โคนลำต้นส่วนที่อยู่ใต้ดินมีการบวมพองคล้ายหัวสะสมอาหาร ในดอกเพศผู้มีต่อมรูปสามเหลี่ยมกลับ สีเหลืองโคนสีแดง และมีก้านดอกเพศเมียและก้านผลที่ยาวมากกว่า 3 เซนติเมตรขึ้นไป

ตัวอย่างต้นแบบแรก (holotype) ของพืชชนิดนี้ ค้นพบในพื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดสกลนคร และเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑ์พืช มหาวิทยาลัยขอนแก่น (KKU herbarium) และเมื่อทีมวิจัยได้ทำการศึกษาตัวอย่างพรรณไม้แห้งในหอพรรณไม้และพิพิธภัณฑ์พืชเพิ่มเติมพบว่ามีตัวอย่างพรรณไม้แห้งที่มีลักษณะเหมือนกับตัวอย่างต้นแบบแรกทุกประการ ซึ่งเป็นตัวอย่างจากอุทยานแห่งชาติภูเวียง อำเภอเวียงเก่า จังหวัดขอนแก่น ปัจจุบันพืชชนิดนี้จึงเป็นพืชถิ่นเดียว (endemic species) ของไทย โดยพบเฉพาะ 2 แหล่งนี้เท่านั้น

ติดตามผลงานวิจัยได้ที่

Sukkharom P, Chantaranothai P, Pornpongrungrueng P. 2026. Nymphanthus belliflorus (Phyllanthaceae), a new species from Thailand. PeerJ 14:e20559 https://doi.org/10.7717/peerj.20559