นักวิจัยคณะวิทยาศาสตร์ มข. เปิดโลกยางนา “บ่อน้ำมันบนดิน” ถ่ายทอดนวัตกรรมครบวงจร พลิกชุมชนสู่ความยั่งยืน

วันที่ 30 เมษายน 2569 เวลา 09.00-16.30 น.  มหาวิทยาลัยขอนแก่น โดยศูนย์ประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จัดโครงการอบรมเชิงปฏิบัติการ “การถ่ายทอดองค์ความรู้และการพัฒนาศักยภาพด้านการปลูกยางนา การเพาะเชื้อเห็ด และการใช้ประโยชน์จากยางนา” ณ ห้องบรรยาย ชั้น 2 อาคารพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น  เพื่อสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองได้ด้วยนวัตกรรมจากทรัพยากรในท้องถิ่น มีผู้สนใจเข้าร่วมกว่า 50 คน จากหลากหลายหน่วยงาน อาทิ ตัวแทนคณะภายในมหาวิทยาลัยขอนแก่น  เทศบาลตำบลสำราญ  เทศบาลตำบลสาวะถี เทศบาลตำบลยางคำ เทศบาลตำบลโคกสูง อบต. กุดขอนแก่น อบต. กุดธาตุ เทศบาลตำบลบ้านค้อ ตัวแทนจากหน่วยงานภาครัฐ เป็นต้น

ผศ. ดร.สมพร เกษแก้ว อาจารย์ประจำสาขาวิชาชีวเคมี คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น รักษาการในตำแหน่งรองผู้อำนวยการศูนย์ประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ได้บรรยายเกี่ยวกับการใช้ประโยชน์จากไม้ยางนา พร้อมเผยแรงบันดาลใจสำคัญที่ได้รับจากปราชญ์ชาวบ้าน โดยเฉพาะแนวคิดการทำให้เกษตรกรเป็น “เจ้าของบ่อน้ำมันบนดิน” ซึ่งคือต้นยางนานั่นเอง  ได้เล่าถึงความมุ่งมั่นในการทำงานวิจัยเชิงลึกมานานกว่า 20 ปี ด้วยความปรารถนาให้เห็นงานวิจัยที่เกิดประโยชน์ต่อชุมชนอย่างแท้จริง โดยยึดหลัก “ความเพียรอันบริสุทธิ์” ตามรอยพระราชดำริในหลวงรัชกาลที่ 9 ในการดำเนินงาน  การบรรยายในครั้งนี้ได้เผยให้เห็นว่า “ยางนา” เป็นมากกว่าไม้เศรษฐกิจธรรมดา แต่เป็นพืชเศรษฐกิจครบวงจรที่มีศักยภาพสร้างมูลค่าเพิ่มในหลายมิติ ทั้งด้านพลังงาน อาหาร และสุขภาพ

ในด้านพลังงานทดแทน การนำน้ำมันยางนามาผ่านกระบวนการกลั่นเพื่อใช้เป็นน้ำมันดีเซลและเบนซินสำหรับเครื่องยนต์การเกษตร โดยเน้นการใช้นวัตกรรมต้นทุนต่ำที่ชาวบ้านสามารถสร้างและซ่อมแซมเองได้ ลดการพึ่งพาการนำเข้าจากต่างประเทศ

ด้านการผลิตอาหาร การพัฒนาเทคนิคการกระตุ้นให้เกิดเห็ดป่าในสวนยางนาภายใน 2–3 ปี แสดงให้เห็นถึงการจัดการระบบนิเวศอย่างชาญฉลาด ด้วยการรักษาหน้าดินด้วยอินทรียวัตถุ และการใช้ใบยางนาแห้งที่มีฤทธิ์ต้านแบคทีเรียเพื่อเปิดโอกาสให้เชื้อราเห็ดเจริญเติบโตได้ดี สร้างการเกษตรแบบผสมผสานที่ยั่งยืน

ในด้านสุขภาพและเครื่องสำอาง การค้นพบว่าสารสกัดจากใบและเปลือกยางนามีสารต้านอนุมูลอิสระสูง (Gallic acid) ถึง 26% ได้นำไปสู่การพัฒนานวัตกรรมยาสมานแผลสำหรับผู้ป่วยติดเตียงและแผลเบาหวาน ซึ่งช่วยให้แผลแห้งเร็วและลดการอักเสบ รวมถึงการผลิตสบู่ ยาสีฟัน และเซรั่มบำรุงผิวที่ตอบสนองความต้องการของตลาด

นอกจากนี้ ยังมีกิจกรรมการเรียนรู้และฝึกปฏิบัติแก่ผู้เข้าร่วมกิจกรรมได้แก่

การสกัดน้ำมันยางนา: นำโดย อ.ดร.กฤษฎางค์ เสนาวงษ์ เพื่อใช้เป็นพลังงานทดแทนในเครื่องยนต์การเกษตร

การเพาะเชื้อเห็ดกับต้นยางนา: นำโดย อ.ดร.สุชาติ จันทะทุม เพื่อสร้างแหล่งอาหารและรายได้เสริม

การแปรรูปผลิตภัณฑ์: ฝึกปฏิบัติการทำน้ำมันไพลและผลิตภัณฑ์จากสารสกัดยางนา เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มในด้านสุขภาพและเครื่องสำอาง

เทคนิคการเพาะกล้าไม้: โดยวิทยากรจากสถานีเพาะชำกล้าไม้จังหวัดขอนแก่น

กิจกรรมครั้งนี้สะท้อนให้เห็นถึงพลังของการวิจัยและนวัตกรรมที่มุ่งสร้างประโยชน์ต่อสังคม ด้วยการนำองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ไปแก้ไขปัญหาและยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชนอย่างยั่งยืน ตอกย้ำความมุ่งมั่นในการเป็นสถาบันการศึกษาที่สร้างสรรค์นวัตกรรมเพื่อการพัฒนาประเทศอย่างแท้จริง

ผู้สนใจนวัตกรรมจากยางนา ไม่ว่าจะเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพร น้ำมันกลั่น หรือปุ๋ยชีวภาพสูตรพิเศษ สามารถติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ศูนย์ประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ มหาวิทยาลัยขอนแก่น